Waarom blijft een nare gebeurtenis je achtervolgen?

Dat heeft meestal niets te maken met zwakte of een gebrek aan wilskracht. Je brein en lichaam proberen je te beschermen tegen iets wat eerder als bedreigend, schokkend of overweldigend is ervaren.

Waarom blijft een nare gebeurtenis je achtervolgen?

Gewone herinneringen krijgen na verloop van tijd een plaats in je levensverhaal. Je kunt eraan terugdenken zonder dat je lichaam reageert alsof het opnieuw gebeurt.

Bij een zeer ingrijpende gebeurtenis kan de verwerking anders verlopen. De herinnering kan sterk verbonden blijven met beelden, lichamelijke spanning en emoties zoals angst, machteloosheid, schuld of schaamte. Daardoor wordt het verleden niet altijd als volledig afgesloten ervaren.

Een herinnering kan dan worden geactiveerd door iets wat op de oorspronkelijke situatie lijkt. Dat hoeft geen duidelijke overeenkomst te zijn. Een stem, geur, gezichtsuitdrukking, locatie of gevoel van controleverlies kan al voldoende zijn.

Je alarmsysteem reageert sneller dan je verstand

Je hersenen beoordelen voortdurend of een situatie veilig is. Wanneer iets doet denken aan een eerdere bedreiging, kan het alarmsysteem reageren voordat je bewust hebt kunnen nadenken.

Je lichaam maakt zich dan klaar om te vechten, vluchten of te verstijven. Je hartslag stijgt, je ademhaling verandert en je spieren spannen zich aan. Je kunt je onrustig, boos, machteloos of plotseling afgesloten voelen.

Met je verstand weet je misschien dat er nu geen gevaar is. Toch reageert je lichaam op basis van wat eerder is geleerd: dit lijkt erop, dus wees voorzichtig.

Bij traumaklachten kunnen herbelevingen, vermijding, negatieve veranderingen in stemming en verhoogde waakzaamheid voorkomen. Niet iedereen die iets naars meemaakt ontwikkelt echter PTSS. Reacties verschillen per persoon en kunnen ook vanzelf verminderen. De American Psychological Association, de Amerikaanse beroepsorganisatie voor psychologen, en het Centre for Addiction and Mental Health, een Canadees centrum voor geestelijke gezondheidszorg, geven hierover meer algemene informatie.

Waarom wegdrukken vaak niet voldoende helpt

Veel mensen proberen niet meer aan de gebeurtenis te denken. Ze vermijden bepaalde gesprekken, plaatsen, personen of situaties. Dat kan tijdelijk rust geven, maar het alarmsysteem leert daardoor niet altijd dat de situatie inmiddels voorbij is.

Soms werkt het onderdrukken van gedachten zelfs averechts. Hoe harder je probeert ergens niet aan te denken, hoe nadrukkelijker het aanwezig kan blijven. De gebeurtenis verdwijnt dan niet, maar blijft als het ware op de achtergrond wachten op een nieuwe aanleiding.

Vermijding is begrijpelijk en kan tijdelijk nodig zijn om jezelf staande te houden. Wanneer je leven er steeds kleiner door wordt, kan het echter belangrijk zijn om hulp te zoeken. Ook de Britse organisatie Mind beschrijft hoe trauma invloed kan hebben op gevoelens, gedrag en dagelijks functioneren.

Ook schuld en schaamte kunnen de herinnering vasthouden

Niet alleen angst kan ervoor zorgen dat een gebeurtenis blijft terugkomen. Ook conclusies die je over jezelf hebt getrokken kunnen een rol spelen:

• Ik had anders moeten handelen.
• Ik ben tekortgeschoten.
• Ik had dit moeten voorkomen.
• Er is iets mis met mij.
• Als anderen dit weten, kijken ze anders naar mij.

Dergelijke gedachten kunnen de emotionele lading versterken. Zeker bij politiemensen, militairen, hulpverleners en andere professionals kan een gebeurtenis botsen met persoonlijke waarden, verantwoordelijkheidsgevoel of verwachtingen van de organisatie. Dan kan naast traumatische stress ook sprake zijn van morele verwonding, vaak aangeduid als moral injury.

Je hoeft niet altijd het hele verhaal te vertellen

Mensen stellen hulp soms uit omdat zij niet opnieuw alle details willen bespreken. Schuld, schaamte, beroepsgeheim of een onderzoek onder embargo kunnen het bovendien moeilijk maken om openlijk over de gebeurtenis te praten.

Binnen IEMT wordt niet uitsluitend gewerkt met de inhoud van het verhaal. De aandacht ligt vooral op de manier waarop een herinnering, emotie of overtuiging innerlijk wordt ervaren. Daardoor hoef je niet altijd precies te vertellen wat er is gebeurd.

Met gerichte oogbewegingen en vragen wordt onderzocht of de emotionele en lichamelijke reactie op de herinnering kan veranderen. De gebeurtenis zelf wordt daarmee niet gewist. Het doel is dat je eraan kunt terugdenken zonder telkens door dezelfde sterke reactie te worden overspoeld.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Een nare herinnering hoeft niet direct te betekenen dat je een trauma of PTSS hebt. Het is wel verstandig om ondersteuning te zoeken wanneer je klachten blijven aanhouden of je dagelijks leven beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan:

• terugkerende nachtmerries of herbelevingen;
• sterke schrikreacties of voortdurende waakzaamheid;
• het vermijden van mensen, plaatsen of werkzaamheden;
• slaapproblemen, prikkelbaarheid of concentratieproblemen;
• schuldgevoelens of schaamte die niet afnemen;
• lichamelijke spanning zonder duidelijke aanleiding;
• problemen binnen je relatie, gezin of werk.

Niet vergeten, maar anders herinneren

Herstel betekent meestal niet dat je de gebeurtenis vergeet. Het betekent dat de herinnering een andere plaats krijgt. Je weet nog wat er is gebeurd, maar je lichaam hoeft niet meer telkens te reageren alsof het opnieuw gebeurt.

Wat je hebt meegemaakt blijft onderdeel van je geschiedenis. Het hoeft echter niet te blijven bepalen hoe je je vandaag voelt, wat je vermijdt of hoeveel ruimte je in je leven ervaart.

Wil je onderzoeken wat bij jou past?

Wil je onderzoeken of coaching of IEMT bij jouw situatie kan passen? Dan kun je vrijblijvend contact opnemen voor een kennismakingsgesprek.

Plan een kennismakingsgesprek

Bronnen

• American Psychological Association – Trauma
  Algemene informatie over trauma en mogelijke psychische reacties na een ingrijpende gebeurtenis.
• Centre for Addiction and Mental Health – Trauma
  Informatie over verschillende vormen van trauma en de mogelijke gevolgen daarvan.
• Mind – What is trauma?
  Uitleg over traumareacties, vermijding, verwerking en het zoeken van passende ondersteuning.

De informatie in dit artikel is algemeen van aard en is niet bedoeld als diagnose of vervanging van professionele medische of psychologische hulp.