Vroege signalen van PTSS bij hulpverleners

Hoe kunnen traumagerelateerde klachten ontstaan?

PTSS ontstaat niet altijd door één duidelijk aanwijsbare, schokkende gebeurtenis. De emotionele belasting kan ook geleidelijk toenemen door herhaalde confrontaties met agressie, dreiging, ernstige ongevallen, overlijden, menselijk leed of machteloosheid.

Omdat hulpverleners gewend zijn professioneel te handelen en door te gaan, worden de eerste signalen soms pas laat herkend. Een ervaring wordt gemakkelijk afgedaan met: “Dit hoort bij mijn werk.” Ook gebeurtenissen die op zichzelf niet uitzonderlijk lijken, kunnen echter indruk maken en emotionele sporen achterlaten.

Vroege signalen van PTSS bij hulpverleners

Na een schokkende of belastende gebeurtenis kunnen verschillende reacties ontstaan. Deze zijn overzichtelijk te verdelen in vier groepen.

Een enkele reactie hoeft niet direct verontrustend te zijn. Het is belangrijker aandacht aan de klachten te besteden wanneer meerdere signalen tegelijk voorkomen, niet verminderen of steeds sterker worden.

Veranderingen die collega’s of het thuisfront opmerken

Soms merkt iemand zelf nauwelijks dat het gedrag verandert. Collega’s, een partner of andere gezinsleden zien dit vaak eerder. Zij merken bijvoorbeeld dat iemand korter reageert, zich vaker afzondert, slechter slaapt of minder belangstelling toont voor gezin, vrienden en hobby’s.

Ook meer alcoholgebruik, voortdurend met het werk bezig zijn, niet meer over het werk willen praten of anders reageren op gewone situaties kunnen aanwijzingen zijn. Veranderingen die door collega’s of het thuisfront worden opgemerkt, verdienen daarom serieuze aandacht.

Wanneer kleinere incidenten zich opstapelen

Niet alleen grote incidenten kunnen leiden tot traumagerelateerde klachten. Ook emoties na zogenoemde kleinere gebeurtenissen kunnen zich opstapelen, zeker wanneer deze ervaringen wel indruk hebben gemaakt maar onvoldoende worden verwerkt.

Mogelijke aanwijzingen voor cumulatieve belasting zijn:

• steeds minder tijd nemen om na belastende inzetten te herstellen;
• denken dat herstel niet nodig is omdat het incident “niet ernstig genoeg” was;
• gevoelens en ervaringen wegdrukken om inzetbaar te blijven;
• overmatig werken of voortdurend afleiding zoeken;
• merken dat een relatief klein voorval plotseling een opvallend sterke reactie oproept;
• het gevoel krijgen dat de emotionele emmer langzaam volloopt.

Waarom hulpverleners signalen soms negeren

Loyaliteit, verantwoordelijkheid en doorzettingsvermogen zijn belangrijke eigenschappen in hulpverlenende beroepen. Diezelfde kwaliteiten kunnen het moeilijker maken om grenzen te herkennen of hulp te vragen.

Gedachten als “anderen hebben ergere dingen meegemaakt”, “ik moet dit zelf kunnen oplossen” of “ik wil mijn collega’s niet belasten” kunnen ervoor zorgen dat iemand te lang doorgaat. Ook schaamte, angst voor gevolgen voor de loopbaan of de overtuiging dat praten toch niet helpt, kunnen een rol spelen.

Voorkomen dat klachten zich verder opstapelen

Je hoeft niet te wachten totdat klachten ernstig worden of je niet meer kunt functioneren. Juist vroege aandacht kan helpen beter te begrijpen wat er speelt en wat nodig is om weer rust, herstel en regie te ervaren.

Dat kan beginnen met:

• de signalen serieus nemen;
• voldoende rust en hersteltijd organiseren;
• bespreken wat je merkt met iemand die je vertrouwt;
• aandacht hebben voor veranderingen in slaap, gedrag en emoties;
• tijdig professionele ondersteuning zoeken wanneer klachten aanhouden.

Niet iedere reactie betekent dat er sprake is van PTSS. Signalen kunnen ook passen bij tijdelijke stress, overbelasting of een normale reactie op een ingrijpende gebeurtenis.

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?

Neem contact op met je huisarts wanneer meerdere klachten aanhouden, toenemen of duidelijke invloed krijgen op je slaap, relaties, werk of dagelijks functioneren. Doe dit ook wanneer je veel situaties vermijdt, middelen gebruikt om gevoelens te onderdrukken of jezelf steeds verder terugtrekt.

Bij ernstige psychische klachten, suïcidegedachten, psychose of sterke ontregeling is begeleiding door een huisarts of specialistische geestelijke gezondheidszorg noodzakelijk.

Wat kunnen coaching en IEMT betekenen?

Bij coaching en IEMT kan worden gewerkt aan belastende herinneringen, terugkerende emoties en automatische reacties die steeds opnieuw worden geactiveerd. Je hoeft daarbij niet alle details van een ervaring te vertellen.

De begeleiding kan zich richten op:

• het verminderen van de emotionele lading van herinneringen;
• het herkennen van terugkerende patronen en automatische reacties;
• het versterken van rust, veerkracht en persoonlijke regie;
• het beter leren herkennen en bewaken van grenzen;
• het verminderen van gevoelens van schuld, schaamte of machteloosheid.

Vooraf bespreken we zorgvuldig je klachten en bekijken we of deze manier van werken veilig en passend is. Bij complexe of ernstige problematiek kan specialistische behandeling of samenwerking met andere hulpverleners nodig zijn.

Lees ook: Wat is IEMT en hoe werkt het?

Lees bij werkgerelateerde klachten ook: PTSS als beroepsziekte bij de politie.