Angst verminderen

Wat is angst?

Angst is een natuurlijke reactie op een mogelijke bedreiging. Uw hersenen en lichaam bereiden zich automatisch voor om te vechten, te vluchten of te bevriezen. Uw hartslag gaat omhoog, uw ademhaling verandert en uw spieren spannen zich aan. Ook wordt uw aandacht sterker gericht op mogelijk gevaar.

Bij een werkelijk gevaarlijke situatie is deze reactie nuttig. Het wordt lastiger wanneer uw lichaam hetzelfde alarm afgeeft terwijl er op dat moment geen direct gevaar is.

Een gedachte, herinnering, geluid, geur of lichamelijke sensatie kan dan al voldoende zijn om een angstreactie op te roepen. U begrijpt misschien dat u veilig bent, maar uw lichaam reageert alsof er opnieuw iets kan gebeuren.

Symptomen van angst herkennen

Angstklachten verschillen van persoon tot persoon. De ene persoon ervaart duidelijke paniek, terwijl iemand anders vooral piekert, gespannen is of bepaalde situaties vermijdt.

Lichamelijke symptomen van angst

• Hartkloppingen of een versnelde hartslag
• Benauwdheid of sneller ademhalen
• Trillen, zweten of duizeligheid
• Gespannen spieren of druk op de borst
• Maag- of darmklachten
• Vermoeidheid en slaapproblemen
• Een onrustig of opgejaagd gevoel

Angst in gedachten en gedrag

• Voortdurend nadenken over wat er mis kan gaan
• Situaties vooraf uitgebreid analyseren
• Bang zijn om de controle te verliezen
• Moeilijk kunnen ontspannen
• Plaatsen, mensen of activiteiten vermijden
• Regelmatig geruststelling zoeken
• Sterk letten op lichamelijke signalen
• Voortdurend alert of waakzaam zijn

Soms raakt iemand zo gewend aan de spanning dat deze niet meer direct als angst wordt herkend. U merkt dan vooral dat u altijd op uw hoede bent, moeilijk kunt loslaten of veel behoefte heeft aan controle.

Hoe ontstaan angstklachten?

Angst heeft niet altijd één duidelijke oorzaak. Soms begint de angst na een ingrijpende gebeurtenis. In andere gevallen ontstaat deze geleidelijk tijdens een langere periode van stress, onzekerheid of overbelasting.

Angstklachten kunnen onder andere samenhangen met:

• een ongeval, geweldsincident of andere schokkende gebeurtenis;
• langdurige werkdruk of een burn-out;
• ziekte, verlies of een grote verandering;
• eerdere ervaringen met afwijzing, vernedering of onveiligheid;
• het gevoel de controle te hebben verloren;
• zorgen over gezondheid, werk, relaties of de toekomst;
• een opeenstapeling van kleinere belastende gebeurtenissen.

Ook een ervaring die ogenschijnlijk goed is afgelopen, kan een blijvende reactie achterlaten. Niet alleen de gebeurtenis zelf, maar vooral de betekenis die uw brein eraan heeft gegeven, kan bepalend zijn.

Angst na een ingrijpende gebeurtenis

Bij politiemensen, militairen, hulpverleners en andere professionals kan angst ontstaan na herhaalde blootstelling aan gevaar, dreiging en menselijk leed. Tijdens het werk is waakzaamheid noodzakelijk. Het zenuwstelsel leert om snel op mogelijke risico’s te reageren.

Na verloop van tijd kan het moeilijker worden om deze waakzaamheid weer uit te schakelen. Iemand kan thuis nog steeds gespannen zijn, slecht slapen, snel schrikken of voortdurend de omgeving controleren.

Ook één specifiek incident kan blijven doorwerken. De situatie is voorbij, maar bepaalde beelden, geluiden of lichamelijke reacties kunnen steeds opnieuw worden geactiveerd.

Waarom blijft angst terugkomen?

Een belastende ervaring wordt niet alleen als een verhaal opgeslagen. Ook beelden, gevoelens, lichamelijke reacties en conclusies over uzelf kunnen eraan verbonden blijven.

Later kunt u rationeel anders over de situatie denken. Toch kan uw lichaam blijven reageren vanuit de eerdere ervaring. Een actuele situatie die daar enigszins op lijkt, kan daardoor opnieuw angst oproepen.

De angst voelt alsof deze volledig bij het heden hoort, terwijl een deel van de reactie verbonden kan zijn met iets wat u eerder heeft meegemaakt.

Wat houdt angst in stand?

Vermijding is een begrijpelijke reactie op angst. Wanneer u een spannende situatie vermijdt, neemt de spanning meestal snel af. Dat geeft tijdelijk opluchting.

Op langere termijn kan vermijding de angst echter versterken. Uw brein krijgt niet de gelegenheid om te ervaren dat de situatie mogelijk veiliger is dan verwacht. De angstige verwachting blijft daardoor bestaan.

Ook andere veiligheidspatronen kunnen angst in stand houden:

• alles willen controleren;
• voortdurend om geruststelling vragen;
• lichamelijke sensaties blijven controleren;
• angstige gedachten proberen te onderdrukken;
• alle mogelijke onzekerheden willen uitsluiten;
• alleen ergens naartoe durven met een vertrouwd persoon.

Dit betekent niet dat u zichzelf plotseling moet dwingen om uw grootste angst aan te gaan. Angst verminderen vraagt om een passende en zorgvuldige aanpak.

Hoe kunt u angst verminderen?

Een eerste stap is begrijpen wat er tijdens een angstreactie gebeurt. De lichamelijke sensaties kunnen zeer bedreigend aanvoelen, maar zijn vaak onderdeel van het alarmsysteem van het lichaam.

Het kan helpen om:

• te herkennen welke situaties de angst activeren;
• gedachten en lichamelijke reacties van elkaar te onderscheiden;
• spanning niet onmiddellijk als bewijs van gevaar te zien;
• vermijding in kleine, haalbare stappen te verminderen;
• voldoende rust en herstelmomenten in te bouwen;
• te onderzoeken of eerdere ervaringen nog invloed hebben;
• passende begeleiding te zoeken wanneer de angst blijft terugkomen.

Bij hardnekkige angst is alleen rationeel begrijpen vaak niet voldoende. U weet misschien al dat uw reactie buiten verhouding is, maar merkt dat uw lichaam daar niet in meegaat. Dan kan het zinvol zijn om ook met de onderliggende emotionele en lichamelijke reactie te werken.

Angst verminderen met coaching en IEMT

Coaching kan helpen om inzicht te krijgen in de situaties waarin de angst ontstaat. Samen onderzoeken we welke gedachten, verwachtingen en gedragspatronen de angst mogelijk versterken. Vervolgens kijken we welke praktische stappen nodig zijn om opnieuw vertrouwen en bewegingsruimte op te bouwen.

Wanneer angst verbonden is met eerdere ervaringen, indringende beelden of sterke lichamelijke reacties, kan een IEMT-sessie worden ingezet. IEMT staat voor Integral Eye Movement Technique. Met behulp van gerichte oogbewegingen wordt gewerkt met de manier waarop gevoelens en belastende ervaringen intern zijn opgeslagen.

Een belangrijk voordeel van IEMT is dat u niet uitgebreid hoeft te vertellen wat er is gebeurd. Dat kan prettig zijn wanneer een ervaring moeilijk bespreekbaar is, gepaard gaat met schuld of schaamte, of betrekking heeft op vertrouwelijke gebeurtenissen waarover u niet vrijuit mag spreken.

Het doel is niet om een herinnering te wissen. Het doel is dat de herinnering of aanleiding minder sterke emotionele en lichamelijke reacties oproept. U weet nog wat er is gebeurd, maar wordt er mogelijk minder door overspoeld of beperkt.

Een losse IEMT-sessie kan passend zijn bij één duidelijk afgebakende angst of ervaring. Wanneer meerdere ervaringen, klachten of hardnekkige patronen een rol spelen, is een uitgebreider begeleidingstraject vaak passender.

Wanneer is aanvullende hulp verstandig?

Neem contact op met uw huisarts wanneer de angst ernstig is, langere tijd aanhoudt of uw dagelijks functioneren sterk beperkt. Dat geldt ook wanneer u regelmatig paniekaanvallen heeft, nauwelijks meer buiten komt of niet meer goed kunt werken of slapen.

Coaching en IEMT kunnen ondersteuning bieden, maar vervangen geen medische of psychologische behandeling wanneer die noodzakelijk is. Tijdens een kennismaking bespreek ik daarom zorgvuldig wat er speelt en welke vorm van hulp het beste aansluit.