Cumulatieve traumatische belasting bij politie en hulpverleners

1. Wat is cumulatieve traumatische belasting?

Een politiemedewerker die na een ernstig ongeval weer aan het werk gaat, hoeft daar niet direct langdurige klachten aan over te houden.

Ook na een reanimatie, geweldsincident of confrontatie met overlijden kunnen emoties na verloop van tijd vanzelf afnemen. Dat hoort bij het natuurlijke herstelvermogen van mensen.

Maar het werk stopt niet.

Er komt een volgende melding. En daarna weer één.

Een rechercheur kan jarenlang worden geconfronteerd met beelden van geweld of misbruik. Een verkeersagent ziet de gevolgen van ernstige ongevallen. Een medewerker van de noodhulp komt regelmatig in situaties waarin angst, agressie, verdriet en machteloosheid samenkomen.

Voor brandweer, ambulancepersoneel, defensie en andere hulpverleners geldt iets vergelijkbaars.

Sommige ervaringen worden goed verwerkt. Andere kunnen meer indruk achterlaten. Wanneer belastende ervaringen zich gedurende langere tijd opstapelen, kan sprake zijn van cumulatieve traumatische belasting.

Daarom is de vraag niet alleen:

Wat heb je meegemaakt?

Een minstens zo belangrijke vraag kan zijn:

Hoeveel heb je inmiddels meegemaakt?

Lees ook: PTSS als beroepsziekte bij de politie .

2. Waarom kan een relatief klein incident ineens hard aankomen?

Dit kan voor een politiemedewerker of hulpverlener verwarrend zijn.

Iemand heeft jarenlang ernstige situaties meegemaakt en steeds goed gefunctioneerd. Vervolgens vindt er een gebeurtenis plaats die misschien minder ernstig lijkt, maar juist die ervaring blijft hangen.

Beelden komen terug. Slapen wordt moeilijker. De prikkelbaarheid neemt toe of iemand merkt dat bepaalde situaties meer spanning oproepen.

De gedachte kan dan zijn:

Waarom kan ik hier ineens niet tegen? Ik heb veel ergere dingen meegemaakt.

Maar die laatste gebeurtenis hoeft niet de volledige verklaring te zijn.

Je kunt het vergelijken met een emmer die langzaam wordt gevuld. De laatste druppel is niet belangrijker dan alle eerdere druppels. Hij maakt alleen zichtbaar dat een grens is bereikt.

Mensen zijn uiteraard veel complexer dan een emmer. Toch helpt dit beeld om te begrijpen waarom een stapeling van ingrijpende ervaringen soms pas veel later merkbaar wordt.

3. Welke signalen kunnen optreden?

Niet iedereen reageert hetzelfde. Bovendien betekenen onderstaande signalen niet automatisch dat iemand PTSS heeft of zal ontwikkelen.

Signalen van cumulatieve traumatische belasting zijn niet altijd direct herkenbaar. Slechter slapen, sneller geïrriteerd zijn, verhoogde waakzaamheid of emotioneel anders reageren kunnen zich geleidelijk ontwikkelen. Zulke veranderingen verdienen aandacht wanneer ze langere tijd aanhouden.

• Slecht slapen of regelmatig wakker worden
• Voortdurend alert blijven
• Sneller schrikken
• Sneller geïrriteerd of emotioneler reageren
• Minder behoefte hebben aan sociale contacten
• Thuis minder kunnen verdragen
• Tegen bepaalde meldingen of werkzaamheden gaan opzien
• Situaties, plaatsen of gesprekken vermijden
• Herinneringen of beelden die zich blijven opdringen
• Minder plezier of betrokkenheid ervaren
• Het gevoel hebben dat je steeds minder kunt hebben

Vaak merkt de omgeving veranderingen eerder op dan iemand zelf.

Een partner die zegt: “Je bent de laatste tijd zo afwezig.”

Een kind dat vraagt waarom papa of mama zo snel boos wordt.

Of een collega die vraagt: “Je bent jezelf niet de laatste tijd. Gaat het wel?”

Juist zulke opmerkingen kunnen waardevolle signalen zijn.

Lees verder: Vroege signalen van PTSS bij hulpverleners .

4. Betekent cumulatieve belasting automatisch PTSS?

Nee.

Dat onderscheid is belangrijk.

Het meemaken van meerdere ingrijpende gebeurtenissen betekent niet dat iemand automatisch PTSS ontwikkelt. Ook tijdelijke klachten na een ingrijpende gebeurtenis betekenen niet meteen dat er sprake is van een psychische stoornis.

Mensen beschikken over een groot natuurlijk herstelvermogen.

Wanneer klachten echter aanhouden, toenemen of het functioneren thuis of op het werk beginnen te beïnvloeden, is het verstandig daar aandacht aan te besteden.

Vroegsignalering betekent daarom niet dat we iedere normale reactie op een heftige gebeurtenis moeten problematiseren.

Het betekent dat we veranderingen leren herkennen en serieus nemen voordat iemand vastloopt.

5. Mentale hygiëne bij politie en hulpverleners

We vinden het vanzelfsprekend dat mensen in fysiek zware beroepen aandacht besteden aan hun lichamelijke conditie.

Waarom zouden we anders omgaan met mentale belasting?

Voor iemand die beroepsmatig regelmatig wordt geconfronteerd met geweld, overlijden, menselijk leed en andere ingrijpende situaties, zou mentale hygiëne onderdeel mogen zijn van professioneel onderhoud.

Dat kan betekenen dat je regelmatig stilstaat bij hoe het werkelijk met je gaat. Dat je collega's om eerlijke feedback durft te vragen. Dat je opmerkingen van je partner serieus neemt en aandacht besteedt aan gebeurtenissen die je blijven bezighouden.

Ook een periodieke mentale check-up kan helpen om veranderingen eerder te herkennen. Bij cumulatieve traumatische belasting kan juist het geleidelijke karakter ervoor zorgen dat iemand veranderingen zelf niet direct opmerkt.

Niet omdat er iets mis met je moet zijn, maar juist om te voorkomen dat signalen pas aandacht krijgen wanneer functioneren steeds moeilijker wordt.

6. Wacht niet alleen op de organisatie

Werkgevers hebben een belangrijke verantwoordelijkheid voor een veilige werkomgeving, nazorg en ondersteuning na ingrijpende gebeurtenissen.

Maar mentale gezondheid is niet uitsluitend de verantwoordelijkheid van een leidinggevende of organisatie.

Juist in beroepen waarin zelfstandigheid, weerbaarheid en verantwoordelijkheid belangrijke eigenschappen zijn, hoort ook persoonlijke aandacht voor de eigen mentale conditie bij professioneel handelen.

Stel jezelf daarom af en toe vragen zoals:

• Herstel ik nog voldoende na mijn diensten?
• Ben ik thuis dezelfde persoon als een paar jaar geleden?
• Zijn er gebeurtenissen die mij nog steeds bezighouden?
• Vermijd ik dingen die ik vroeger zonder problemen deed?
• Wat zien mijn partner of collega's aan mij wat ik zelf misschien niet opmerk?

En misschien de moeilijkste:

Durf ik iemand anders te vragen of hij of zij veranderingen bij mij ziet?

Kwetsbaarheid en professionaliteit hoeven geen tegenpolen te zijn.

Durven onderzoeken wat het werk met je doet, kan juist onderdeel zijn van professioneel vakmanschap.

7. Waarom is vroegsignalering belangrijk?

Binnen politie en hulpverlening wordt veel aandacht besteed aan collega's die daadwerkelijk zijn uitgevallen. Die zorg is belangrijk.

Maar er ligt ook een belangrijke kans vóór die fase.

Wanneer iemand merkt dat gebeurtenissen blijven hangen, het lontje korter wordt, slapen moeilijker gaat of thuis veranderingen worden opgemerkt, hoeft de eerste stap niet meteen een zwaar behandeltraject te zijn.

Het kan beginnen met een gesprek en een eenvoudige vraag:

Wat gebeurt er eigenlijk met mij?

Hoe eerder veranderingen worden herkend, hoe eerder iemand kan onderzoeken wat nodig is.

Juist daarom is vroegsignalering bij cumulatieve traumatische belasting belangrijk. Niet omdat iedere hulpverlener klachten of PTSS zal ontwikkelen, maar om veranderingen tijdig te herkennen en waar nodig ondersteuning te zoeken.

Lees meer over begeleiding voor politie en andere hulpverleners .

8. Wat kan CleanupYourMind betekenen?

Bij CleanupYourMind richt ik mij onder andere op politiemensen en andere hulpverleners die merken dat beroepsgerelateerde ervaringen emotioneel blijven doorwerken.

Dat kan zijn na één ingrijpende gebeurtenis, maar ook wanneer er sprake lijkt te zijn van een stapeling van ervaringen.

In mijn begeleiding combineer ik coaching met IEMT (Integral Eye Movement Therapy).

Daarbij hoeft iemand niet altijd uitgebreid te vertellen over alle details van een gebeurtenis. We kunnen juist kijken naar gevoelens, herinneringen en patronen die in het heden nog belasting veroorzaken.

Mijn aandacht ligt daarbij niet uitsluitend op mensen die al zijn uitgevallen.

Juist de fase daarvoor vind ik belangrijk.

Wanneer je merkt dat bepaalde ervaringen blijven hangen, je anders reageert dan vroeger of je gewoon eens wilt onderzoeken hoe je er mentaal voor staat, kan dat een goed moment zijn om actie te ondernemen.

9. Wanneer is professionele hulp verstandig?

Niet iedere stressreactie vraagt om behandeling.

Maar wanneer klachten ernstig zijn, langere tijd aanhouden, toenemen of duidelijk invloed krijgen op werk, relaties of het dagelijks functioneren, is het verstandig professionele hulp te zoeken.

Bij ernstige psychische klachten of een vermoeden van PTSS is beoordeling door een daarvoor gekwalificeerde zorgprofessional belangrijk.

CleanupYourMind biedt coaching en IEMT en vervangt geen medische, psychologische of psychiatrische behandeling wanneer die noodzakelijk is.

Misschien is dit de belangrijkste vraag

Na een ernstig incident vragen we vaak:

“Wat heb je meegemaakt?”

Bij iemand die al twintig of dertig jaar in een hulpverleningsberoep werkt, zouden we daar misschien nog één vraag aan moeten toevoegen:

“Hoeveel heb je inmiddels meegemaakt?”

Preventie begint niet pas bij een diagnose.

Het begint met aandacht voor wat het werk met je doet.